Üsser
Üsser ist ein Adjektiv, das ein auswärts gelegenes Gebiet bezeichnet. Am Beispiel Üsserbi ‘Ausserbinn’ lässt sich das gut zeigen: die Gemeinde liegt kurz vor dem Ende des Binntales beim Übergang zum Rhonetal, während Binn selbst im Tal innen liegt. Es ist zum schwdt. usser, üsser ‘äusser’, ‘auswärts gelegen’ und wdt. üsser, üüssär ‘weiter aussen, äusser’ (ID. 1, 562 ff.; GRICHTING 1998, 216) stellen. Im Lötschental lautet das Adjektiv Uister, im Simplongebiet Uisser (beide so nicht bei GRICHTING 1998 erwähnt). Das Gegenstück ist Inner; es ist aber nicht immer belegt. In einigen Fällen muss der Standpunkt der Benennenden einbezogen werden. So ist Üsserbärg (Gemeindename von Ausserberg) nur aus der Sicht des Bezirkshauptorts Raron zu verstehen: die Gemeinde liegt im Gebiet des äusseren Berges (von Raron aus gesehen); Berg meint hier einfach das bergwärts liegende Gebiet. Die hdt. Form Äusser wird manchmal in schriftlichen Quellen verwendet. Selten kommt in den Quellen auch lat. exterior mit seinen Formen vor.
Das HL erscheint fast ausnahmslos als attributives Adjektiv, entweder flektiert oder unflektiert. Nur in wenigen Fällen wie Üsserbärg und Üsserbi entsteht ein Kompositum mit adjektivischem Bestimmungswort. Üsserloos (FLNK, Visp) meint ursprünglich das äusserste, durch ein Los zugeteilte Stück Land in der Rottenebene bei Visp; es ist heute Teil des Gebietes der Lonza AG.
Eine Aufzählung aller Konstruktionen mit ihren Grundwörtern und allfälligen weiteren Bestimmungen erübrigt sich; das HL kommt in rund 240 Flurnamen vor.
Eine Ausnahme zum Adjektiv ist in der Form der Üsbiel ‘der äussere Hügel’ (Randa) zu sehen, zu der der Ober und der Unner Üsbielacher und t Üsbielflüe gehören. Die Namen beziehen sich durchwegs auf einen Hügel talauswärts von Randa aus gesehen. Man könnte den Flurnamen auch zum HL ÜS stellen (cf. HL ÜS).
Eine Nominalisierung liegt in der einzigen Superlativbildung vor: der Üserschte ‘der Äusserste (Weidehang)’ (Reckingen). Gemeint ist ein Weidehang an der Einmündung des Blinnentales in das Rottental.
VSNB, Bd. 4, Sp. 459
Vorkommen
aeusser
- Aeusser Faflerbach Blatten
- Aeusser Faflerthal Blatten
- Aeusser Holzgraben Glis
ausren
- Ausren Acher Bratsch
- Ausren Kuminen Ergisch
- Ausren Kummu Ergisch
- Ausren Wexilbodo Törbel
ausser
- Ausser Reschti Eischoll
- Ausserbinner Alpen Ernen
- Ausserbinner Waud Ausserbinn
äussere
- Äussere Äntsch Grabo Glis
- Äussere Grunwald Glis
- Äussere Holz Glis
ausseren
- Ausseren Bobme St. Niklaus
- Ausseren Bodmen Grächen
uisser
- Uisser Ganntu Zwischbergen
- Uisser Schwarzwald Simplon
- Uisser Tääl Simplon
- Uisser Tal Zwischbergen
- Uisser Tirrlimuira Zwischbergen
- Uisser Zilfa Zwischbergen
uissru
- Uissru Bleicke Zwischbergen
uister
- Ober Uister Bärg Ferden
- Uister Aanunbach Blatten
- Uister Bärriäd Wiler
- Uister Bellwaldschleif Blatten
- Uister Biäl Kippel
- Uister Bobem Ferden
- Uister Brunnä Blatten
- Uister Chella Wiler
- Uister Chiämettlun Bopem Blatten
- Uister Chiipelriäd Kippel
- Uister Egguwald Ferden
- Uister Faflärdischligen Blatten
- Uister Fell Blatten
- Uister Fura Kippel
- Uister Geriin Blatten
- Uister Heeliwengli Ferden
- Uister Holz Wiler
- Uister Loiwin Bachgletschär Blatten
- Uister Netzgrabemegga Blatten
- Uister Oord Ferden
- Uister Raift Blatten
- Uister Riäd Kippel
- Uister Spaaltschluächt Wiler
- Uister Stamppach Blatten
- Uister Stamppachgletschär Blatten
- Uister Steinig Grabem Ferden
- Uister Steinig Grabem Kippel
- Uister Steinig Wald Ferden
- Uister Strichbopem Blatten
- Uister Tal Blatten
- Uister Tänn Wiler
- Uister Tännärchinn Wiler
- Uister Tillggi Wiler
- Uister Wald Blatten
- Uister Wilär Chumma Wiler
- Uister Wilär(e)rigg Wiler
- Uister Wilärchinn Wiler
- Uister Wilärra Wiler
uisträ
- Uisträ Färrichen Blatten
- Uisträ Mattä Blatten
- Uisträ Schiiru Wiler
- Uisträ Wiäschtänmattuschiirun Blatten
uistre
- Uistre Bärg Ferden
- Uistre Talbach Blatten
uistri
- Uistri Bifigfluä Blatten
- Uistri Hostäg Ferden
- Uistri Juitzärblatta Blatten
uistrin
- Uistrin Dorf Kippel
uistru
- Uistru Biindä Wiler
- Uistru Chiipelfurä Kippel
- Uistru Fiärtäl Wiler
- Uistru Fliä Wiler
- Uistru Furä Wiler
- Uistru Furä Kippel
- Uistru Loiwinä Kippel
- Uistru Sässen Blatten
- Uistru Schuiflu Ferden
- Uistru Stägmattä Blatten
- Uistru Wiäschtunmattä Blatten
uistrun
- Uistrun Eischtbebem Blatten
- Uistrun Gruäbä Blatten
üs (Üsser)
- Ober Üsbielacher Randa
- Unner Üsbielacher Randa
- Üsbiel Randa
- Üsbielflüe Randa
usern
- Usern Acher Grächen
üserschte
- Üserschte Reckingen
usren
- Usren Bärg Saas Grund
- Usren Boda Randa
- Usren Braachmatte Turtmann
- Usren Brand Grächen
- Usren Burwald Grächen
- Usren Matte Goppisberg
- Usren Nässju Grächen
- Usren Sall St. Niklaus
- Usren Stägbiina Raron
üsren
- Üsren Wengun Oberems
usresten
- Usresten Stafel Guttet
usrosten
- Usrosten Achra Zermatt
üsser
- Läz Üsserbi Ausserbinn
- Üsser (e)Roormatta Embd
- Üsser Äbi Eggerberg
- Üsser Äbnet Teil Embd
- Üsser Aletsch Naters
- Üsser Allmei Embd
- Üsser Bächji Embd
- Üsser Baltschiedergletscher Baltschieder
- Üsser Bärg Saas-Almagell
- Üsser Bärgji Stalden
- Üsser Barhoru St. Niklaus
- Üsser Barrhoru Oberems
- Üsser Biela Ried-Brig
- Üsser Bielti Visperterminen
- Üsser Bifig Eisten
- Üsser Blad Mund
- Üsser Brandschlüocht Mund
- Üsser Chalchofuschleif Visp
- Üsser Chällgrabo Mund
- Üsser Chimatta Stalden
- Üsser Christei Saas-Almagell
- Üsser Eggu Saas-Almagell
- Üsser Eia Eisten
- Üsser Eischtu Eisten
- Üsser Esch Stalden
- Üsser Eschji Eggerberg
- Üsser Fäld Bratsch
- Üsser Feechi Saas-Fee
- Üsser Goornerli Zermatt
usser
- Usser Gornerli Zermatt
üsser
- Üsser Griifelfäsch Baltschieder
- Üsser Grindji Stalden
- Üsser Gufer Saas-Balen
- Üsser Güod Eggerberg
- Üsser Güod Eggerberg
- Üsser Güod Eggerberg
- Üsser Heimiwang Saas-Almagell
- Üsser Leeni Saas-Balen
- Üsser Leeni Saas-Fee
- Üsser Lippetscha Eggerberg
- Üsser Liwwigrabo Eisten
- Üsser Löübbach Saas-Almagell
- Üsser Marchgrabo Glis
- Üsser Matt Saas-Balen
- Üsser Matt Mund
- Üsser Matta Eisten
- Üsser Matta Bürchen
- Üsser Matta Stalden
- Üsser Matta Visp
- Üsser Matta Grengiols
- Üsser Mattbodo Mund
- Üsser Mattspiss Mund
- Üsser Mettju Täsch
- Üsser Milibach Stalden
- Üsser Mutt Zermatt
- Üsser Nanzlicka Visperterminen
- Üsser Niww Sand Täsch
- Üsser Reschti Stalden
- Üsser Reschti Eisten
- Üsser Riti Stalden
- Üsser Rothoru Oberems
- Üsser Sale Saas-Balen
- Üsser Sall Ried-Mörel
- Üsser Sand Täsch
- Üsser Sand Saas-Almagell
- Üsser Sänntumgrabu Ergisch
- Üsser Schali Randa
- Üsser Schiir Embd
- Üsser Senntum Baltschieder
- Üsser Senntum Mund
- Üsser Senntum Birgisch
- Üsser Senntumhitta Baltschieder
- Üsser Steilowwina Eisten
- Üsser Stellihoru St. Niklaus
- Üsser Stellihoru Oberems
- Üsser Ta Eisten
- Üsser Talgletscher Blatten
- Üsser Talsperri Baltschieder
- Üsser Tamattsand Saas-Balen
- Üsser Telli Embd
- Üsser Tschaleto Stafel Guttet
- Üsser Tuminu Ergisch
- Üsser Turu Saas-Almagell
- Üsser Unnerbärgji Mund
- Üsser Üowannd Saas-Balen
- Üsser Wald Saas-Balen
- Üsser Wang Saas-Almagell
- Üsser Wasser Martisberg
- Üsser Wichulti Saas-Fee
- Üsser Wieschti Zermatt
- Üsser Wiisseggu Oberems
- Üsserbärg Ausserberg
- Üsserbi Ausserbinn
- Üsserhalb Bodmu Saas Grund
- Üsseri Riti Grengiols
- Üsserloos Visp
üssere
- Üssere Wald Saas-Fee
usseren
- Usseren Blatten Naters
üsserscht
- Üsserscht Bächi Fieschertal
üsserschtu
- Üsserschtu Chiematte Saas-Almagell
üsseru
- Üsseru Bachtole Staldenried
- Üsseru Birchini Eggerberg
- Üsseru Bodme Saas-Almagell
- Üsseru Brend Saas-Almagell
- Üsseru Heelu Weng Saas-Almagell
- Üsseru Rufinu Saas-Almagell
- Üsseru Willdi Saas-Fee
üssre
- Üssre Mattgrabe Mund
- Üssre Mattu Visperterminen
- Üssre Schiiru Eisten
ussren
- Ussren Acher Unterbäch
- Ussren Achra Erschmatt
üssren
- Üssren Bärg Obergesteln
- Üssren Gwechten Grabe Obergesteln
ussren
- Ussren Stock St. Niklaus
üssri
- Üssri Biinu Niedergesteln
- Üssri Jegi Raron
- Üssri Wierlini Staldenried
üssroscht
- Üssroscht Seewji Törbel
üssru
- Üssru Bärga Zermatt
- Üssru Bizbrune Saas-Almagell
- Üssru Chumma Eisten
- Üssru Eiutola Eisten
- Üssru Errmiet Zermatt
- Üssru Fed Zermatt
- Üssru Flie Staldenried
- Üssru Hüs Eisten
- Üssru Rimmpfischweng Zermatt
- Üssru Roore Staldenried
- Üssru Schiir Zermatt
- Üssru Seeflie Saas-Almagell
- Üssru Stüde Eisten
- Üssru Üowänner Staldenried
- Üssru Wälder Zermatt
- Üssru Weng Stalden
- Üssru Weng Zermatt
üüser
- Üüser Jegi Naters
üüssru
- Üüssru Trogbodo Ausserberg
- Üüssru Wäng Ausserberg